Halikarnas Balıkçısı Türk Mü?
Bir sabah Kayseri’nin soğuk havasında, uyandığımda hiç beklemediğim bir düşünce beni sarhoş etti: Halikarnas Balıkçısı Türk mü? Bu basit soru, benim için bir sır gibi kafamı kurcalamaya başladı. O kadar derinlere çekildim ki, geceyi düşünerek geçirdim, günün ilk ışıklarıyla birlikte bu sorunun peşine düşmeye karar verdim. Birçok şey birikti kafamda: Türk müydü, yoksa öylesine efsane bir insan mıydı? Kimdi bu Halikarnas Balıkçısı? Onun peşinden gitmek, başka bir dünyanın kapılarını aralamak gibiydi. Ama niye Türk olduğunu sormak? Neden bu kadar merak ettim? Belki de, her insan gibi köklerime, geçmişime dair bir şeyler arıyordum.
Arayışın Başlangıcı
Düşüncelerim bana günlüklerimde yazdığım satırlara benzer bir şekilde hücum ediyordu. Hızla kalbim çarpmaya başladı. Bir an, gözlerimi kapattım ve içimden şöyle dedim: “Halikarnas Balıkçısı bir adamdı, belki kimliğini kaybetmişti, belki bir zamanlar onun da bir yeri vardı, kaybolmuş bir halk gibi.” O günkü yazımı, başımda bir buğday tarlası gibi dönen sorularla yazmaya başladım. Ve sonunda bir şey fark ettim: Türk olmanın ne demek olduğunu ben de bilmiyorum!
Halikarnas Balıkçısı Kimdi?
Yaşadığım her anı kucaklamaya çalışan, duygularımı asla saklamayan bir genç olarak, Halikarnas Balıkçısı’na olan hayranlığım, bana yalnızca edebi bir figürün hikâyesini anlatmıyor gibiydi. Bir anlamda, Halikarnas Balıkçısı’nın arkasındaki felsefi düşünce beni büyülemişti. Onun yazdığı sözler, yelkenlerindeki rüzgar gibi içimi dolduruyordu. Hayatın kıyısında, deniz kenarında, bir balıkçı gibi, bir filozof gibi, tüm gerçekliği sorgulayan bir adam olarak onu görmek beni etkiledi. Ama o gerçekten Türk müydü?
Cevap kolay değildi. Halikarnas Balıkçısı, asıl adıyla Cevat Şakir Kabaağaçlı, Türk halk edebiyatının derinliklerinden yükselmiş bir isimdi. Ancak hayatının bir kısmı yurt dışında geçmiş, hatta sonradan yabancılaşmış bir yazar olarak pek çok farklı kimliği barındırıyordu. Bir yanda Türk milletinin gurur duyduğu bir adam, öte yanda batılı düşüncelerle harmanlanmış bir birey. İçimde bir sızı vardı, bir kimlik karmaşası gibi. Hem bir Türk, hem bir yabancı, hem de tam olarak hiçbirine ait olmayan biri.
Kırık Düşler ve Kimlik Arayışı
Kayseri’nin dar sokaklarında yürürken, eski bir defteri karıştırırken aklıma takılan bir şey daha vardı: Halikarnas Balıkçısı bir yönüyle kaybolmuş bir halkı, geçmişi ve o geçmişin anlamını araştırıyordu. Onun için de kimlik, bir etiket ya da basit bir tanımlamadan fazlasıydı. Duygularımda hâlâ bir hayal kırıklığı vardı, ama bu hayal kırıklığı, yalnızca kişisel değildi, aynı zamanda toplumsal bir kimlik sorgulamasıydı.
Birçok insan Halikarnas Balıkçısı’nın sadece bir balıkçı olduğunu sanır, ama o çok daha fazlasıydı. O, halkının kalbinde yaşanmışlıkları, gelenekleri ve mitolojik öyküleri toplayıp, kendi zihninde harmanlamış bir bilgeydi. Her zaman, her şeye rağmen kendi kimliğini arayan bir adamdı. Onun bu kimlik arayışı, bir noktada herkesin yaşamında karşılaştığı bir soruydu: “Ben kimim? Gerçekten kimim?” İşte bu yüzden Halikarnas Balıkçısı Türk mü sorusu, bende yalnızca onun kimliğiyle değil, benim de kimliğimle ilgili bir sorgulamaya dönüşmüştü.
Bir Sahilde, Bir Yelkenli
Bir gün, güneşin batışı sırasında sahilde yürürken bir kez daha içimdeki bu soruyu tekrar ettim: Halikarnas Balıkçısı Türk mü? Cevat Şakir Kabaağaçlı, Bodrum’da yaşamış, denizle iç içe olmuş, ama bir yandan da başka kültürlerin içinde yer almıştı. Kitaplarında, kendi köklerinden beslenmiş ama aynı zamanda doğa ve insanın evrenselliğini anlamaya çalışan bir adamdı. O, halkını yalnızca yaşadığı yerin insanları olarak değil, tüm evrensel değerlere sahip olan bir toplum olarak görüyordu.
Bir an için denizin kenarında yelkenlilerin suya vurduğu o derin sarsıntıyı hissettim. Kimliğin dalgalanıp durduğu o anı yaşadım. Türk müydü? Bu sorunun cevabı belki de şuydu: Türk olmanın sadece bir kimlik meselesi olmadığını anlamalıydık. Bir insan, yaşadığı coğrafyadan, kültüründen etkilenebilir, ama asıl olan insanın dünyaya bakış açısıydı. Halikarnas Balıkçısı da tam olarak bunu yapıyordu. O, kendi kimliğini bulmuştu, ama bir halkın kimliği, sadece bir coğrafya ve dil ile sınırlanamaz.
Sonunda Bir Şeyler Anladım
Zamanla bir şeyler değişmeye başladı. O sabah, Kayseri’nin soğukluğunda zihnimi meşgul eden sorular yerini daha derin, daha anlamlı bir soruya bırakmıştı: Kimlik, insanın nereden geldiğiyle değil, ne yaptığı ve nasıl yaşadığıyla ilgilidir. Halikarnas Balıkçısı, bir anlamda kimlikleri aşan, her türlü etiketin ötesine geçen bir adamdı. Belki de bu yüzden, Halikarnas Balıkçısı’nın ne Türk olup olmadığına dair kesin bir yanıt bulmak gereksizdi. Asıl mesele, onun nasıl bir insan olduğuydu.
Ve ben, o günden sonra bir daha asla kimliklere sıkışan soruları sormadım. Herkesin kendi yolunu çizdiği gibi, Halikarnas Balıkçısı da kendi yolunu çizmişti. O, bir balıkçıydı, bir düşünür, bir yazar, ama her şeyden önce o, kim olduğunu bilen bir insandı. Ve ben de artık bunu anlamıştım.
—
İçimden geçenleri ve kaybolan kimlikleri düşündükçe, belki de Türk olmanın ötesinde bir şeyler buluyorum. Gerçekten kim olduğumuzu anlamak için önce içimize bakmamız gerektiğini fark ediyorum. Halikarnas Balıkçısı’nın hayatı bana bunu öğretmişti. Bunu anlamış olmanın verdiği huzurla, bir gün daha umutla gözlerimi açtım. Kimseye, hiçbir şeyin tanımlayamayacağı kadar özgürdüm.